კატეგორიის არქივი: რუსეთი

“იანუკოვიჩმა ამაზე ინანა”. აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნების დასკვნები

ე.წ. აღმოსავლეთ პარტნიორობის ქვეყნების წარმომადგენლები შეიკრიბნენ ქალაქ ბრიუსელში ინიციატივის ათი წლისთავის აღსანიშნავად. რია ნოვოსტი-ს ჟურნალისტი, გალია იბრაგიმოვა ადგილობრივი ექსპერტების დახმარებით აჯამებს მიღწევებსა და წარუმატებლობებს.

იხილეთ სტატია რუსულ ენაზე აქ.

ნატო-ს “ფუჭი საუბარი”

2019 წლის 26 მარტს თბილისს ოფიციალური ვიზიტით ეწვია ნატო-ს გენერალური მდივანი, იენს სტოლტენბერგი. იგი შეხვდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრს, მამუკა ბახტაძეს და პრეზიდენტს, სალომე ზურაბიშვილს. წესისამებრ, სტოლტენბერგმა კიდევ ერთხელ გაიმეორა ალიანსის დაპირება, რომ საქართველო გახდება სამხედრო ბლოკის წევრი. თუმცა, ეს შეხვედრა უფრო ყოველწლიური ტრადიციის ნაწილია და დაპირებების მიღმა არაფერი დგას.

წაიკითხეთ დამატებით ინგლისურ ენაზე აქ.

საქართველოს ჩრდილოეთ მაკედონიური ოცნება

საბერძნეთსა და მაკედონიას შორის მოხდა ხანგრძლივი დაპირისპირების გადაჭრა, რამაც ჩრდილოეთ მაკედონიური რესპუბლიკა ნატო-შუ გაწევრიანების გზაზე დააყენა. ოფიციალურ პირებს საქართველოში გაუჩნდათ იმედი, რომ მალე სამხრეთ კავკასიური სახელმწიფოც გახდება ორგანიზაციის წევრი. ამასთანავე, მაკედონიის მაგალითი სავარაუდოდ ვერ გამოდგება პრეცედენტად.

დამატებით იხილეთ ტექსტი ინგლისურ ენაზე აქ.

არჩილ სიხარულიძე: აზერბაიჯანი უზრუნველყოფს საქართველოს ენერგო უსაფრთხოებას

სალომე ზურაბიშვილი ეწვია ბაქოს ოფიციალური შეხვედრებით. ქართველი პოლიტოლოგი არჩილ სიხარულძე აცხადებს, რომ ერთ-ერთი მთავარი განსახილველი საკითხი იქნება საქართველოს ენერგო უსაფრთხოება და აზერბაიჯანის უმნიშვნელოვანესი როლი.

დამატებით იხილეთ რუსულად აქ.

არჩილ სიხარულიძე: პრეზიდენტის ვიზიტი ბაქოში ხელს შეუწყობს ქვეყნებს შორის ურთიერთობების გაღრმავებას

სალომე ზურაბიშვილი ეწვია აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს, სადაც შეხვდა მაღალი თანამდებობის პირებს. ქართველი პოლიტოლოგი არჩილ სიხარულიძე მიიჩნევს, რომ პრეზიდენტის ვიზიტი ხელს შეუწყობს ქვეყნებს შორის ურთიერთობების გაღრმავებას.

იხილეთ სრული ვერსია რუსულად აქ.

საზოგადოებრივ ცენტრში საჯარო ლექცია: „ქართუ – რუსული ურთიერთობები აშშ-სა და ევროპის კონტექსტში“ გაიმართა

27 აპრილს, თბილისში, ე.მ. პრიმაკოვის სახელობის ქართულ – რუსულ საზოგადოებრივ ცენტრში გაიმართა მეცნიერ მკვლევარისა და სისტემური პოლიტიკის კვლევითი ცენტრის თანადამფუძნებლის, არჩილ სიხარულიძის ლექცია, თემაზე: „ქართულ – რუსული ურთიერთობები აშშ-სა და ევროპის კონტექსტში“.

ლექციის მიზანი იყო ქართულ-რუსული ურთიერთობების სხვადასხვა ჩარჩოში მიმოხილვა. კერძოდ, ხაზი გაესვა იმას, რომ არსებობს საერთაშორისო, რეგიონალური, დიდი რეგიონალური, ბლოკური და გლობალური ჩარჩოები. თითოეული ეს განზომილება მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს თბილისს და მოსკოვს შორის ურთიერთობებზე. ლექციაზე განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო დიდ რეგიონალურ ჩარჩოს – საქართველოსა და ევროკავშირს შორის თანამშრომლობა; აგრეთვე, გლობალურ განზომილებას – აშშ-საქართველოსა და საქართველო-ნატო-ს ურთიერთობები.

სიხარულიძის მტკიცებით, ქართულ-რუსული ურთიერთობები შეიძლება დაიყოს რამდენიმე პერიოდად: 1. საერთაშორისო ურთიერთობები – ზვიად გამსახურდიასა და ედუარდ შევარდნაძის მმართველობის წლები, როდესაც თბილისი პირდაპირ ელაპარაკებოდა მოსკოვს; 2. წინა გლობალური ჩარჩო – 1999-2006წწ., როდესაც ედუარდ შევარდნაძემ პირველად დააკაკუნა ნატო-ს კარზე. შემდეგ ადგილი ჰქონდა ე.წ. ვარდების რევოლუციას, მიხეილ სააკაშვილის რუსეთთან „გადატვირთვის“ წარუმატებელ პოლიტიკას და ჯაშუშების სკანდალს. საბოლოო წერტილი ქართულ-რუსული ურთიერთობების – საერთაშორისო ჩარჩოში განხილვა დასრულდა მას შემდეგ, რაც საქართველომ რუსეთისგან ენერგოუსაფრთხოების კუთხით დამოუკიდებლობის მოპოვება გადაწყვიტა; 3. გლობალური ჩარჩო – მიხეილ სააკაშვილის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიზანი გახლდათ დასავლეთის და დასავლური ინსტიტუტის ჩართვა ქართულ-რუსულ დაპირისპირებაში. ამ პოლიტიკის შედეგად, ქართულ-რუსული ურთიერთობები გლობალურ კონტექსტში განხილვა დაიწყო, როდესაც კრემლს დაუპირისპირდა არა თბილისი, არამედ ე.წ. გაერთიანებული დასავლეთი. ამასთანავე, ნათელია, რომ მნიშვნელოვანი როლი ეკავა აშშ-სა და ნატო-ს; 4. დიდი რეგიონალური ჩარჩო – 2008 წელს ნიკოლა სარკოზის ინიციატივამ ევროკავშირი რეგიონალური პოლიტიკის მნიშვნელოვან მოთამაშედ აქცია. მკვლევარების აზრით, სწორედ რომ ამ პერიოდიდან შეიძლება ჩავთვალოთ ევროკავშირი, როგორც მეტ-ნაკლებად წონად პოლიტიკურ ძალად; 5. საერთაშორისო პლატფორმაზე დაბრუნება – 2012 წლიდან კოალიცია ქართული ოცნების მიზანი იყო ქართულ-რუსულ ურთიერთობების კვლავ ინტერ-სახელმწიფოებრივ ჩარჩოში დაბრუნება, როდესაც საქართველოში არსებული კონფლიქტები სტრატეგიული მოკავშირეებისთვის მნიშვნელოვან თემად რჩებოდა, თუმცა საქართველო აღარ იყო ამ ორი დიდი ბლოკის – დასავლეთი და რუსეთი – დაპირისპირების ქვაკუთხედი. ამის ნათელი მაგალითია, ერთის მხრივ, ახალი პლატფორმის აბაშიძე-კარასინის ჩამოყალიბება, ხოლო მეორეს მხრივ, ე.წ. ჟენევის მოლაპარაკებების ფორმატის შენარჩუნება.

ლექციაზე ცალკე აღინიშნა ის, რომ რუსეთის ფედერაციის მთავრობა არ ეწინააღმდეგება ევროკავშირის ჩართულობას რეგიონში, რადგან იგი უფრო რეფორმებსა და ფინანსურ თანამშრომლობაში გამოიხატება. ამასთანავე, კრემლი განსაკუთრებით ეწინააღმდეგება აშშ-სა და ნატო-ს როლის ზრდას არა მხოლოდ ქართულ პოლიტიკაში, არამედ, ზოგადად, მთელ რეგიონში. მოსკოვის ვაშინგტონისადმი ანტიპატია გამოწვეულია მათი გლობალურ პოლიტიკაში დაპირისპირებით და საქართველოს, როგორც „ახლო სამეზობლოთი“, რუსეთის „სასიცოცხლო სივრცით“ განხილვით. ცალკე განხილვის თემაა ნატო, რომელიც რუსეთის ფედერაციის რიგითი მოქალაქის მიერ აღიქმება, როგორც რუსეთის წინააღმდეგ მოქმედი სამხედრო ბლოკი. ამ ბლოკის მიზანია დაასუსტო და დაამციროს ქვეყანა, ისე, როგორც ეს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მოხდა. გარდა ამისა, ადგილი აქვს ისტორიულ წყენას ამერიკასა და ნატო-ზე. ამერიკაზე, რადგან მან არ გაუწოდა რუსეთის განადგურებულ ეკონომიკას ე.წ. მარშალის გეგმის ახალი ვერსია, ხოლო ნატო-ზე, რადგან მან დაარღვია ვერბალური დაპირება, რომ არ მოხდება ჩრდილოეთ-ატლანტიკური ორგანიზაციის აღმოსავლეთით გაფართოება.

არჩილ სიხარულიძემ დასძინა, რომ დღევანდელი საგარეო პოლიტიკა სრულ შესატყვისობაშია ჩვენი ქვეყნის სტრატეგიული მოკავშირეებისა და თბილისის ინტერესებთან. ქართული მხარე არ არის დაინტერესებული იმაში, რომ დასავლეთსა და რუსეთს შორის ზრდადი დაპირისპირება აისახებოდეს ქართულ-რუსულ ურთიერთობებზე. ქართული მხარე უნდა აქტიურად იყენებდეს დასავლეთის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ შესაძლებლობებს მოსკოვთან ურთიერთობებში, თუმცა, არარსებობს იმის საჭიროება და მოთხოვნაც, რომ თბილისის იყოს ან გახდეს კრემლთან ბრძოლის ფორპოსტი.

ექსპერტის მოხსენების შემდგომ შეხვედრა კითხვა – პასუხის რეჟიმში გაგრძელდა.

ორიგინალი ტექსტი ხელმისაწვდომია შემდეგ ბმულზე.

აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტები მხოლოდ რუსეთით არ არის განპირობებული

ქართველების უმრავლესობისთვის აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის კონფლიქტების უკან ცალსახად რუსეთი დგას. მსგავსი ჩიხური აზროვნებიდან გამოსავალი მხოლოდ და მხოლოდ აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის გამოცდილების გააზრებაა.

2017 წლის 27 სექტემბერს თბილისსა და სოხუმში აღნიშნეს ერთი ისტორიული მოვლენის ორი განსხვავებული ინტერპრეტაციის 24 წლისთავი. კერძოდ, თბილისმა „სოხუმის დაცემისა“ და აფხაზეთის ომის დასასრულის, ხოლო სოხუმმა კი „სოხუმის გათავისუფლებისა“ და მისი საქართველოსგან დამოუკიდებლობის წლისთავი აღნიშნა.

წლებია ორივე მხარე სრულიად განსხვავებულად აფასებს 90-იანი წლების დასაწყისში დატრიალებულ მოვლენებს. იმის მიუხედავად, რომ საქართველო მუდამ მიუთითებდა ამ კონფლიქტში რუსეთის როლზე, ქართულ საზოგადოებაში არსებობდა ერთგვარი შეთანხმება, რომ სისხლიანი დაპირისპირების მიზეზები მდგომარეობდა ორივე მხარეს, ქართველებსა და აფხაზებს შორის დაშვებულ შეცდომებში, რადიკალიზმსა და საერთო ენის პოვნის სურვილის არარსებობაში.

ბოლო ათწლეულია, ამ შეხედულების ცვლილების და წინა პლანზე უკვე კონფლიქტში უშუალოდ რუსეთის განსაკუთრებული როლის მნიშვნელობის ხაზგასმის მოწმენი ვართ. საქართველოს სამოქალაქო საზოგადოების, პოლიტიკური ელიტებისა და მედიის სულ უფრო და უფრო დიდი ნაწილი წარმოაჩენს ქართულ-აფხაზურ და ქართულ-ოსურ კონფლიქტებს მოსკოვის მიერ შექმნილ პოლიტიკურ ბერკეტებად. შედეგად, საკმაოდ პოპულარული გახდა ახალი კონცეფცია „ქართული მიწები ხალხის გარეშე“, რომლის თანახმადაც, სადავო ტერიტორიები ელოდებიან მათი ჭეშმარიტი მესაკუთრეების დაბრუნებას. ამ წარმოსახვით რეალობაში რუსეთის ფედერაცია არის ის ერთადერთი დაბრკოლება, რომელიც არ აძლევს ქვეყანაში 230.000 იძულებით გადაადგილებულ პირს დაუბრუნდნენ საკუთარ მიწა-წყალს.

რუსეთისუხილავი ხელი

ბოლო რამდენიმე წელია, საკმაოდ გავრცელდა ქართულ-აფხაზური და ქართულ-ოსური კონფლიქტების ანალიზი ძირითადად ქართულ-რუსულ ურთიერთობებზე დაყრდნობით. ამის ფონზე, ფაქტობრივად, ისეთი მნიშვნელოვანი ცვლადი, როგორიცაა — ეთნიკურ ჯგუფებს შორის ურთიერთობები, უკანა პლანზე აღმოჩნდა.

ეს ტენდენცია 2000-იანი წლების შუალედში იღებს სათავეს. კერძოდ, მიხეილ სააკაშვილის მმართველობის პერიოდში, როდესაც ხელისუფლებამ ქვეყნის დასავლურ ინსტიტუტებში (განსაკუთრებით, ნატო-ში) ინტეგრაციის გადაწყვეტილება მიიღო. ამ მიმართულებამ თბილისსა და კრემლს შორის პირდაპირი პოლიტიკური, ეკონომიკური და სამხედრო დაპირისპირება გამოიწვია.

ძლიერმა შიდა ზეწოლამ და გარე გამოწვევებმა იმდროინდელი პოლიტიკური ელიტების რადიკალიზაცია მოახდინეს. ამ პროცესში საქართველოს შიდა პოლიტიკურ მოვლენებში რუსეთის „უხილავმა ხელმაც“ შეიტანა წვლილი. მოსკოვი ხშირად ე. წ. განტევების ვაცად გამოიყენებოდა. ამ პროცესების მემკვიდრეობა დღესაც აქტუალურია კონფლიქტებთან მიმართებით.

კონფლიქტის მიზეზთა შორის მოსკოვის ჩართულობა საჯარო დისკუსიის ძირითად განსახილველ თემად იქცა; ხოლო ორმხრივი გაუგებრობა და მნიშვნელოვანი ისტორიული შეცდომები ჩრდილში მოექცა. ეთნიკურ ჯგუფებს შორის ურთიერთობების მნიშვნელობის დაკნინებით ჩამოყალიბდა მოსაზრება, რომ არსებობს კრემლის მიერ ოკუპირებული და ხალხის გარეშე დარჩენილი ქართული მიწები. ამავე თხრობის თანახმად, რუსეთის გეოპოლიტიკური ჭადრაკის დაფიდან ჩამოშორება გამოიწვევს კონფლიქტის დაუყოვნებლივ განმუხტვას.

ასეთი შეხედულება ასოცირდება ადრეული ზიონიზმის (სიონიზმის) მოძრაობასთან — „მიწა ხალხის გარეშე, მიწის გარეშე დარჩენილი ხალხისთვის“ — რომელიც მოუწოდებდა ებრაული სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას პალესტინის ტერიტორიაზე. ორივე შემთხვევაში (ერთის მხრივ პალესტინა, ხოლო მეორეს მხრივ — აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი) მიწები არასდროს ყოფილა უკაცრიელი. ისევე, როგორც არაბები ცხოვრობდნენ პალესტინის ტერიტორიაზე ათასწლეულის განმავლობაში, ასევე აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი დასახლებულია ეთნიკურად არარუსი მოსახლეობით, რომლთა მოსაზრებაც გათვალისწინებული უნდა იყოს.

არსებული რეალობა

ქართული პოლიტიკური ელიტები იმდენად არიან შეპყრობილნი რუსეთის „ფარული საფრთხით“, რომ ავიწყდებათ ან მიზანმიმართულად ხუჭავენ თვალს ქართულ-აფხაზური და ქართულ-ოსური დაპირისპირების მნიშვნელოვან ასპექტებზე.

ერთერთი ასეთი ყურადსაღები საკითხი არის რადიკალური ქართული ნაციონალიზმი, რომელიც 80-იანი წლების მიწურულსა და 90-იანი წლების დასაწყისში ბობოქრობდა. აღსანიშნავია საქართველოს პირველი პრეზიდენტის, ზვიად გამსახურდიასა, და მისი მომხრეების მოწოდებები, რომ სახელმწიფოდან „განედევნათ“ სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლები, რომლებიც „არასასურველ ელემენტებს“ წარმოადგენდნენ.

ამასთანავე, ამ დროისთვის ეთნიკურად აფხაზ და ოს მოქალაქეებში უკვე სერიოზული უკმაყოფილება არსებობდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში მათი სტატუსისა და უფლებების ირგვლივ შექმნილი ვითარებით. ქართულ არქივებში დაცულია სოხუმიდან და ცხინვალიდან საბჭოთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტის მისამართით გაგზავნილი ღია წერილები, რომლებშიც ისინი მოითხოვენ ავტონომიას, მოსახლეობის უსაფრთხოების, ეთნიკური უმცირესობების უფლებებისა და კულტურული თვითმყოფადობის უზრუნველყოფას.

იმავე საარქივო მასალებით მტკიცდება სტალინი-ბერიას პერიოდში ქართველების მხრიდან აფხაზების მიმართ რეპრესიები. ჩვენ შეგვიძლია, აღვნიშნოთ, რომ ეს მოვლენებს საბჭოთა დიქტატურის დროს ხდებოდა, თუმცა აფხაზთა უმრავლესობას ძლიერი ისტორიული მეხსიერება აქვს და ისინი ორივეს, იოსებ სტალინისა და ლავრენტი ბერიას (საბჭოთა კავშირის საიდუმლო პოლიციის უფროსი), ეთნიკურად ქართულ წარმომავლობაზე მიუთითებენ.

ზემოთ მოყვანილმა ისტორიულმა მოვლენებმა სხვა ფაქტორებთან ერთად — მათ შორის რეგიონში რუსეთის ინტერესების ჩათვლით — განაპირობa ისეთი კონფლიქტის გაღვივება, რომელმაც ორივე მხარე დააზარალა. შესაბამისად, ქართულ-რუსული დაპირისპირების ფონზე, არც აფხაზეთში და არც სამხრეთ ოსეთში მოულოდნელად არ გამქრალან ის ადამიანები, რომლებიც თავის დროზე ებრძოდნენ ქართველ „დამპყრობლებს“. ისინი კვლავინდებურად ცხოვრობენ სადავო რეგიონებში და ჩვენ შეგვიძლია, მარტივად წარმოვიდგინოთ ის, რომ მათ საქართველოში გავრცელებულ მონაყოლთან შედარებით განსხვავებული მოგონებები აქვთ.

რუსეთი აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის და სახელმწიფოებრიობის პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სამხედრო გარანტს წარმოადგენს, მაგრამ ეს ქართული მიწები არ არის „უკაცრიელი“. იქ არსებობს არაერთი ეთნიკური ჯგუფისგან შემდგარი მოსახლეობა, რომლის წინაპრები ან ნათესავები მონაწილეობას იღებდნენ თბილისისგან „თავისუფლებისთვის ბრძოლაში“.

და კრემლის დახმარებით ან მის გარეშეც, მათ შეიძლება, გააჩნდეთ საქართველოში გავრცელებული შეხედულებებისგან განსხვავებული მომავლის ხედვა. იგი განპირობებულია ისტორიით და არაა მოსკოვის მიერ ხელოვნურად შექმნილი.

მომავალში საქართველოსთვის უფრო მიზანშეწონილი იქნება, მოხდეს არსებული ძირითადი შეხედულებების ხელმეორედ გადასინჯვა და ყურადღების გამახვილება ქართულ-აფხაზურ და ქართულ-ოსურ დაპირისპირებაში არსებული გამოწვევების მრავალფეროვნებაზე. ჩვენ გვესაჭიროება ხედვა, რომელიც არ ეყრდნობა ქართულ-რუსულ ჩარჩოს.

სტატიის ორიგინალური ვერსია გამოქვეყნებული იყო OC-Media-ს მიერ. იგი ხელმისაწვდომია ბმულზე.

ქართულ-რუსული ურთიერთობების დინამიკა

რუსეთის ეროვნული უსაფრთხოების ახალი კონცეფციის ძირითადი ტენდენციები და საქართველო

2009 წელს მიღებული სტრატეგიის (რომელიც 2020 წლამდე უნდა გაგრძელებულიყო, 2015 წელს გადახედვის უფლებით) ჩანაცვლებით პუტინმა აჩვენა, რომ მსოფლიოში უსაფრთხოების თვალსაზრისით ვითარება შეიცვალა და შესაბამისად, უნდა შეიცვალოს კრემლისადმი დამოკიდებულებაც. ახალ სტრატეგიაში ნათლად ჩანს სახელმწიფო ინტერესების უპირატესობა სოციალურ-პოლიტიკურ განვითარებასა და დემოკრატიზაციის პროცესებთან შედარებით, რომელთა შესახებაც უფრო მეტად იყო გამახვილებული ყურადღება მედვედევის პრეზიდენტობის დროს მიღებულ დოკუმენტში.

ახალ კონცეფციაში მეტი ყურადღება ეთმობა საგარეო ამოცანებს. რუსეთი კვლავაც მზადაა ვაშინგტონთან თანამშრომლობისთვის სხვადასხვა სფეროში. ამასთან ხაზგასმულია, აშშ-სა და ნატო-ს  ნეგატიური როლი რეგიონული და გლობალური უსაფრთხოების საკითხებში. მაგალითად, ცალკე პარაგრაფად არის გამოყოფილი უკრაინისა და ე.წ. არაბული გაზაფხულის შემთხვევები, როგორც ზემოთ ხსენებული ძალების მიერ გაჩაღებული ცხელი წერტილები. აღსანიშნავია ისიც, რომ სირიაში მოქმედ ანტი-ტერორისტულ ბლოკთან შესაძლო თანამშრომლობაზე საუბარი არაა.

გამოკვეთილია რეგიონული ურთიერთობების დამყარებისა და გაფართოების მნიშვნელობაც. ამ ნაწილში პირველად არის ღიად მოხსენიებული საქართველოს ორი რეგიონი – აფხაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი, რომლებთანაც ურთიერთობების გაღრმავებას სტრატეგიული მნიშვნელობა ენიჭება. წინა კონცეფციისგან განსხვავებით, რუსეთმა გადამწყვეტი როლი არ მიანიჭა კოლექტიური უსაფრთხოების შეთანხმების ორგანიზაციასა და აზიურ ქვეყნებთან ურთიერთობების გაძლიერებას.

შეჯამების სახით შეიძლება ითქვას, რომ ამ კონცეფციაში რუსეთის ხელმძღვანელობამ ოფიციალურად განაცხადა ის, რაც რეალობაში ხდება. უპირველეს ყოვლისა, რუსეთი დაბრუნდა როგორც გლობალური პოლიტიკის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე და მის გარეშე მშვიდობის დამყარება რთულდება. რუსეთი და დასავლეთი (განსაკუთრებით, აშშ და ნატო) ღია დაპირისპირების ფორმატში იმყოფებიან. ნატო-ს ნებისმიერი სახით გაფართოება კი არის და იქნება აღქმული, როგორც ღია აგრესია რუსეთის წინააღმდეგ.

რას ნიშნავს საქართველოსთვის ეს კონცეფცია? – განსაკუთრებულ არაფერს! იგი უბრალოდ რეალობის ოფიციალურ საბუთში ასახვაა; მაგრამ ამით ის მოცემულობა, რომელშიც მსოფლიოს და საქართველოს უწევთ მოქმედება არ შეცვლილა და არც შეიცვლება.

კომენტარის ორიგინალური გამოქვეყნებული იყო კავკასიური სახლის მიერ. იგი ხელმისაწვდომია აქ.

,,დიდი სახელმწიფო” – პუტინისა და რუსეთის შეთანხმება

შესავალი თანამედროვე რუსეთის პოლიტიკაში

რუსეთმა სირიაში ცალმხრივი სამხედრო-საჰაერო ოპერაცია წამოიწყო. ქვეყნის წამყვანმა პირებმა ეს ქმედება ეროვნული ინტერესების დაცვით დაასაბუთეს. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ რუსეთი არ ახდენს სამხედრო ქმედებების კოორდონაციას არც ნატო-სთან ან რომელიმე ალიანსის წევრ ქვეყანასთან და არც გაერო-სთან. ამის ერთ-ერთი მიზეზი მდგომარეობს ე.წ. დასავლეთის, კერძოდ კი აშშ-ს წინააღმდეგობაში. შესაბამისად, ოპერაციის ლეგიტიმაციის წყარო არის არა საერთაშორისო საზოგადოება, არამედ უშუალოდ რუსეთის მოსახლეობა.

არაერთი დასავლელი ექსპერტი საუბრობს კამპანიის წარუმატებლობაზე და პუტინის რეჟიმის მარცხზე, მაგრამ მათი პათოსი უფრო იდეოლოგიური დაპირისპირების გაგრძელებაა, ვიდრე არსებული ვითარების ისტორიულ-პოლიტიკური ანალიზი. რუსეთისმცოდნეობის დარგის ექსპერტებისთვის ნათელია, რომ პუტინის გეგმა  უფრო შორეულ პერსპექტივაზეა გათვლილი, ვიდრე სირიაში ბაშარ ალ ასადის ხელისუფლების შენარჩუნებაა. სირიას გააჩნია მნიშვნელოვანი სიმბოლური დატვირთვა რუსეთის ხელისუფლებისთვის. იგი ასრულებს შეთანხმებას, რომელიც დაიდო რუსეთის საზოგადოებასთან.

მიმდინარე სტატიის მიზანია აჩვენოს რუსეთის საგარეო და საშინაო პოლიტის ელემენტები პოსტ-საბჭოთა ისტორიულ პერსპექტივაში; მოვლენების ასეთი ანალიზი ნათელყოფს, რომ ვლადიმირ პუტინსა და რუსეთის საზოგადოებას შორის არსებობს შეთანხმება ე.წ. ,,დიდი სახელმწიფოს” აშენების შესახებ; შესაბამისად, რუსეთის მთავრობის საგარეო და საშინაო პოლიტიკა ამ შეთანხმების მიღწევისკენ არის მიზანმიმართული. ამ მხრივ, სირია არის მნიშვნელოვანი ჯაჭვი, რომელმაც უნდა მიიყვანოს რუსეთი სასურველ შედეგამდე. დღეისთვის შეიძლება ითქვას, რომ პუტინმა ნომინალურად მაინც შეასრულა ნაკისრი მოვალეობა.

პუტინის მოსვლის წინაპირობები

ბევრ ექსპერტს, დარგის მცოდნეს თუ უბრალოდ პოლიტიკით დაინტერესებულ ადამიანს ხშირად ავიწყდება ვლადიმირ პუტინის ხელისუფლებაში მოსვლის წინაპირობები. ამ ისტორიული მოვლენების არცოდნა იწვევს რუსეთის საგარეო და საშინაო პოლიტიკით „აღშფოთებას“. დღევანდელი მთავრობა ხელისუფლებაში მოვიდა არა დემოკრატიული რევოლუციის ტალღაზე, არამედ პირიქით, ანტი-დემოკრატიული მოძრაობების საფუძველზე; მეტიც, ვლადიმირ პუტინის პოლიტიკურ სცენაზე გამოჩენისას რუსეთის მოსახლეობის უმრავლესობას სჯეროდა, რომ დასავლეთის, ნატო-ს და განსაკუთრებით აშშ-ს საგარეო პოლიტიკისა და ბორის ელცინთან მჭიდრო კავშირის მიზანი რუსეთის დამცირება, დასუსტება, დაქუცმაცება და საბოლოო ჯამში მისი, როგორც რაიმე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ერთეულის რუკიდან წაშლაში მდგომარეობდა.

ბორის ელცინის მმართველობის მიწურულს ნათელი გახდა, რომ დემოკრატიულმა ექსპერიმენტმა ქვეყანაში მარცხი განიცადა. რუსეთის მოსახლეობის მთავარი მოთხოვნა არა დემოკრატიის, დემოკრატიული ინსტიტუტების გაძლიერება იყო, არამედ ძლიერი სახელმწიფოს ჩამოყალიბება, რომლის სათავეშიც ძლიერი ლიდერი იქნებოდა. რუსეთის, როგორც სახელმწიფოს, მთავარი საგარეო პოლიტიკის მიზანი კი საბჭოთა კავშირის დროინდელი „სიდიადის“ დაბრუნება გახდა; ანუ, რუსეთი კვლავ „დიდ სახელმწიფოდ“ უნდა მოვლინებოდა საერთაშორისო სისტემას. ამ დავალების შესასრულებლად კი რუსეთის საზოგადოებამ ყოფილი კგბ-ს თანამშრომელი ვლადიმირ პუტინი დაიქირავა. მას შემდეგ, ხელისუფალის მთავარი მიზანი სწორედ რომ აღნიშნული დანაპირების შესრულება გახლდათ.

2008 წლის საქართველო-რუსეთის ომი და გადატვირთვის მცდელობა

2008 წლისთვის პუტინის საგარეო და საშინაო პოლიტიკამ მნიშვნელოვანი ეტაპები განვლო. კერძოდ, მან გაიარა ე.წ. კონცენტრირების (2000-2003წწ.), ლიბერალური იმპერიის (2003-2006წწ.) და „სუვერენული დემოკრატიის“ პერიოდები (2006-2008წწ.). ტოროშელიძის (2008) მტკიცებით, თითოეულ ეტაპს საკუთარი დანიშნულება ჰქონდა. პირველი მიზნად ისახავდა ქვეყნის რესურსებისა და საზოგადოების კონსოლიდაციას ძლიერი მმართველის ირგვლივ; მეორე, დაგროვილი მანდატისა და რესურსების გამოყენებას რუსული ინტერესების საზღვარგარეთ (მინიმუმ რეგიონში) გაძლიერებისთვის; მესამე, საყოველთაოდ გაცხადებას, რომ რუსეთი დაუბრუნდა საერთაშორისო სისტემას, როგორც გლობალური მოთამაშე და სამყარო კვლავ ბიპოლარული გახდა.

რუსეთის პოლიტიკის ტრანსფორმაციის მესამე საფეხური 2008 წლამდე თეორიულ სახეს ატარებდა. მისი რეალობაში განხორციელება 2008 წელს საქართველო-რუსეთის ომით მოხდა. მას შემდეგ, რაც ჯორჯ ბუშმა კავკასიონზე „წითელი ხაზი“ გაავლო და შეეცადა ნატო-სა და ამერიკის ინტერესების დამყარება ჩრდილოეთ მეზობლის ეროვნული ინტერესების უშუალო ზონაში, რუსეთმა გამოიყენა საქართველოს იმჟამინდელი მთავარსარდლის იმპულსურობა და ,,შემოიტყუა“ ქვეყანა წინასწარ წაგებულ სამხედრო დაპირისპირებაში. საქართველოს სამხედრო ინფრასტრუქტურის განადგურებით, აფხაზეთისა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებელ რესპუბლიკებად აღიარებით და იქ საკუთარი სამხედრო ბაზების გაძლიერებით რუსეთმა საქართველოს ნატო-ში გაწევრიანების გზა ჩაუხერგა; მეტიც, ნათელყო აშშ-სთვის, რომ იგი ყველა არსებული ხერხით დაიცავდა საკუთარ ეროვნულ ინტერესებს. საქართველოში განხორციელებული ბლიცკრიგით რუსეთმა რეგიონალური მოთამაშის როლი გაიმყარა.

ამერიკაში ახლად მოსული მთავრობა შეეცადა არსებული შეცდომების გაანალიზება და რუსეთთან გადატვირთვის პოლიტიკა გამოაცხადა. დღეისთვის ნათელია, რომ ის ჩავარდა. აღსანიშნია ფაქტი, რომ ეს მიმართულება უპერსპექტივო იყო. როგორც ცნობილმა რუსმა პოლიტოლოგმა სერგეი მარკედონოვმა (2014) განაცხადა, რუსეთის საგარეო პოლიტიკის მთავარი დანიშნულება არის საერთაშორისო სისტემაში არსებული თამაშის წესების შეცვლა; ამ შეცვლას უნდა მოჰყვეს ქვეყნის სტატუსის ცვლილებაც. ამერიკა კი ცდილობს მოაქციოს ქვეყანა უნიპოლარული სამყაროს ფარგლებში, სადაც ის „შერიფის“ როლს ასრულებს. შესაბამისად, ამ ორ ერთეულს შორის შეთანხმება წარმოუდგენელია. ობამას გადატვირთვის პოლიტიკა ზემოთ ხსენებულ ხედვას ეყრდნობოდა. ახალმა მთავრობამ არასწორი დასკვნები გამოიტანა საქართველო-რუსეთის ომიდან. ობამას ხელისუფლებამ რუსეთის საერთაშორისო სისტემაში სტატუსის გადახედვის ნაცვლად, პუტინის რეჟიმს მისთვის შედარებით უმნიშვნელო საკითხებზე შესთავაზა მოლაპარაკება.

დიალოგი ჩავარდა. რუსეთი მიისწრაფოდა „დიდი სახელმწიფოს“ სტატუსისკენ, ხოლო ამერიკა არსებული უნიპოლარული სამყაროს შენარჩუნებისკენ.

2014 წლის უკრაინის კრიზისი

უკრაინაში მომხდარი მოვლენები ასახავს საქართველო-რუსეთის დაპირისპირების არასწორი ანალიზის შედეგს; აგრეთვე, აშშ-ს პოლიტიკური „ისტაბლიშმენტის“ მიერ იმის უგულველყოფის, რომ დღევანდელი რუსეთი აღარაა ელცინისეული უუნარო საერთაშორისო სისტემის სუბიექტი და არც ამერიკაა ის ყოვლისშემძლე ძალა, რომელიც ცალმხრივად წარმართავდა მოვლენებს. ძალთა გადანაწილება მნიშვნელოვნად შეიცვალა.

აშშ-ს ღია ჩარევა უკრაინის მოვლენებში და პრო-დასავლური ძალების ხელისუფლებაში რევოლუციური გზით მოსვლის ხელშეწყობამ ნათელყო, რომ ამერიკამ კვლავ გადაწყვიტა რუსეთის სასიცოცხლო სივრცეში შეჭრა. რუსეთის ხისტი პოზიცია და რეაქცია სრულიად მოსალოდნელი იყო. ყირიმის მიერთებით რუსეთმა დაარღვია თამაშის წესები და ღიად განაცხადა, რომ ამიერიდან ის აღარ დაემორჩილებოდა ძველ ნორმებს. ამით მან ხელმეორედ გაამყარა საკუთარი რეგიონალური პოზიციები და მკაფიო შეტყობინება გაუგზავნა ამერიკელ კოლეგებს; მეტიც, მან შექმნა პრეცედენტი, როდესაც საერთაშორისო სისტემის სუბიექტი არ დაემორჩილა წყობას და ამით ეჭვი შეიტანა მის ლეგიტიმურობაში. პუტინი ამზადებდა ნიადაგს რუსეთის გლობალურ ძალად წარმოსადგენად. ამჯერად არა თეორულად, არამედ პრაქტიკულად.

რას ნიშნავს სირია მსოფლიოსთვის და რუსეთისთვის?

უკვე რამდენიმე წელია, რაც „არაბულმა გაზაფხულმა“ დიდი მღელვარება გამოიწვია რეგიონში. ამდენივე წელი დასავლეთი ამერიკის შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით ცდილობს ბაშარ ალ ასადის ხელისუფლებიდან ჩამოშორებას, მაგრამ უშედეგოდ. ჯერ კიდევ 2011 წელს, როდესაც პროცესები დაიძრა არსებობდა სერიოზული საფრთხე, რომ დასავლური ძალები გაიმეორებდნენ სირიაში ლიბიის სცენარს. მაგრამ მათ უარი თქვეს; რა თქმა უნდა, ეს უარი ნაწილობრივ განპირობებული იყო წარუმატებელი მისიებით ავღანეთში, ერაყსა და ლიბიაში; აგრეთვე, სხვა პოლიტიკური ფაქტორებით. თუმცა, გადამწყვეტი როლი ითამაშა რუსეთის მთავრობის ხისტმა პოზიციამ; კერძოდ, რუსეთის მხრიდან მზაობამ დაიცვას საკუთარი გეოპოლიტიკური ინტერესები რეგიონში. მნიშვნელოვანია, რომ თუ ათიოდე წლის წინ წარმოუდგენელი იყო რუსეთის რაიმე სახით მსოფლიო მოვლენებზე ზეგავლენა, 2011-2013 წლებში ვლადიმირ პუტინის ხისტი პოზიცია გადამწყვეტი აღმოჩნდა სირიაში ლიბიის სცენარის განმეორების თავიდან ასაცილებლად. დაბომბვის ნაცვლად დასავლეთმა დაიწყო სირიული მეამბოხეების გაწვრთნა და შეიარაღება. დღეს, 2015 წელს რუსეთმა ცალმხრივად დაიწყო სამხედრო-საჰაერო ოპერაცია. მისი დაბობვის ქვეშ აღმოჩნდნენ სწორედ ის ძალები, რომლებსაც ამარაგებს დასავლეთი. რუსეთის მიზანი იმდენად სირიული რეჟიმის შენარჩუნება არაა, როგორც დასავლეთისთვის წინააღმდეგობის გაწევა. ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ რუსეთის სამხედრო შენაერთები ეროვნული ინტერესების დაცვის მიზნით გასცდნენ ახლო სამეზობლოს. ექსპერტები თანხმდებიან, რომ ვლადიმირ პუტინის მთავარი მიზანი არის შექმნას ილუზია, რომ რუსეთი დაუბრუნდა გლობალურ პოლიტიკას, როგორც ძალა, რომელსაც შეუძლია მსოფლიო პროცესებზე მნიშვნელოვანი ზეგავლენის მოხდენა; ანუ რუსეთი შედგა, როგორც „დიდი სახელმწიფო“.

სირიის კონფლიქტი გადაიქცა ბრძოლის ველად, სადაც, ერთი მხრივ, ამერიკა, ხოლო, მეორე მხრივ, რუსეთი იბრძვიან საკუთარი პოზიციების გასაძლიერებლად. ამერიკისთვის სირია შეიძლება გახდეს ჰეგემონობის განმტკიცების ან დაკარგვის ადგილი, ხოლო პუტინისთვის რუსეთის დიდ პოლიტიკაში დაბრუნების ან ძალაუფლებისა და საზოგადოების მანდატის გაფლანგვის მიზეზი.

დასკვნა

რუსეთმა განვლო დიდი გზა იმისთვის, რომ საკუთარ თავს მისცეს უფლება შეეწინააღმდეგოს დასავლურ ძალებს (განსაკუთრებით, აშშ-ს) ჯერ რეგიონალურ დონეზე (საქართველო და უკრაინა), ხოლო შემდეგ საერთაშორისო არენაზე (სირია). იქიდან გამომდინარე, თუ როგორ დასრულდება კონფლიქტი სირიაში გადაწყდება დღევანდელი საერთაშორისო სისტემის ბედი. თუ რუსეთი დამარცხდება, მაშინ ამერიკის ჰეგემონობა კვლავაც უპირობო იქნება (ჩინეთის მოლოდინში); მაგრამ, თუ პუტინი შესძლებს ამერიკის მიერ მხარდაჭერილი ძალების განდევნას და ბაშარ ალ ასადისთვის ქვეყანაზე კონტროლის დაბრუნებას რუსეთი გახდება გლობალური ძალა არა მხოლოდ რუსეთის საზოგადოებისთვის, რომელსაც უკვე ასეთად მიაჩნია, არამედ დანარჩენი მსოფლიოსთვისაც; მეტიც, საერთაშორისო სისტემა  შეიცვლება და გადაიხრება უნიპოლარულიდან მინიმუმ ბიპოლარულისკენ.

ამასთანავე, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მიმდინარე საგარეო და საშინაო პოლიტიკა არ არის პუტინის პროდუქტი; ეს არის პუტინისა და რუსეთის, რუსეთის საზოგადოების შეთანხმების შედეგი. ეს შეთანხმება შედგა 2000 წელს, როდესაც “მძლავრი მარჯვენა“ მოვიდა ხელისუფლებაში ქვეყნისთვის ძველი სიდიადის დასაბრუნებლად. ამიტომ, იმის იმედად მოქმედება, რომ პუტინის მოშორებით შეიცვლება რუსეთის პოლიტიკა ან ხელისუფლებაში მოვლენ დასავლეთისადმი კეთილგანწყობილი ძალები რუსეთის უახლესი ისტოორიის და შიდა საზოგადოებრივი განწყობების არცოდნაა.

სტატია იყო დაწერილი “კულტურულ ურთიერთობათა ცენტრი – კავკასიური სახლი”-ს დაკვეთით. ორიგინალი ხელმისაწვდომია ამ ბმულზე.

ბიბლიოგრაფია

ქართულენოვანი

ტოროშელიძე, ი., 2008, პუტინის საგარეო პოლიტიკა, გამომცემლობა ბბთკ

სიხარულიძე, ა., 2014, რუსეთი 1991-2008, გამომცემლობა ინტელექტი, გვ. 46-157

ინგლისურენოვანი

Adelman, J., 2015, Surprise, surprise, Russia is a world power again, Fox News, URL: http://www.foxnews.com/opinion/2015/09/28/surprise-surprise-russia-is-world-power-again.html

Akkoc, R., Oliphant, R., 2015 [accessed], “Russia kills US-backed Syrian rebels in second day of air strikes as Iran prepares for ground offensive”, The Telegraph, URL: http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11903702/Russias-Vladimir-Putin-launches-strikes-in-Syria-on-Isil-to-US-anger-live-updates.html

Dempsey, J., 2015, Judy Asks: Is Russia back on the World Stage?, Carnegie Europe, URL: http://carnegieeurope.eu/strategiceurope/?fa=61450

Legvold, R., 2007, Russian Foreign Policy in the Twenty-First Century and the Shadow of the Past, Columbia University Press, p. 60

Lozansky, E., 2014, U.S. Take Note: Russia Is Back as a Global Power, The Moscow Times, URL: http://www.themoscowtimes.com/opinion/article/u-s-take-note-russia-is-back-as-a-global-power/496766.html

Analyzing Russia’s Support for Syria’s Bashar al-Assad, 2015 [accessed], abc NEWS, URL: http://abcnews.go.com/International/analyzing-russias-support-syrias-bashar-al-assad/story?id=22534530

რუსულენოვანი

Маркедонов, С., 2015, «И Путин и его команда – Стихийные Западники», Мнения, Ссылка: http://bogudonia.ru/opinions/sergej_markedonov_i_putin_i_ego_komanda_stihijnye

Филиппов, А., 2007, Новейшая История России 1945-2006, Издательство «Просвещение», стр. 416

Всероссийский Опрос, 2000, ВЦИОМ, Ссылка: http://wciom.ru/zh/print_q.php?s_id=341&q_id=27470&date=15.03.2000

Пресс-выпуск : 17 августа 2000 года, ВЦИОМ, Аналитический Центр Юрия Левады, Ссылка: http://www.levada.ru/press/2000081700.html

Пресс-выпуск #30: Ностальгия по прошлому, 2004, Аналитический Центр Юрия Левады, Ссылка: http://www.levada.ru/press/2004031901.html

Пресс-выпуск: 3 марта 2003 года, ВЦИОМ, Аналитический Центр Юрия Левады, http://www.levada.ru/press/2003030300.html

Пресс-выпуск: Рейтинги. Выборы. Разное, 2000, Аналитический Центр Юрия Левады, Ссылка: http://www.levada.ru/press/2000030901.html

Пресс-выпуск: Вокруг Парламентского Кризиса; Чечня, 2000, Аналитический Центр Юрия Левады, Ссылка: http://www.levada.ru/press/2000012501.html

Россияне о целях внешней политики и о саммите в Италии, 2011, Аналитический Центр Юрия Левады, Ссылка: http://www.levada.ru/press/2001071900.html